واکنش عملکرد و اجزای عملکرد ارقام جو (Hordeum vulgare) به کاهش طول دوره رشد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان شمالی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بجنورد

چکیده

منابع محدود آب زیرزمینی، تامین‌کننده قسمت عمده­ای از آب مورد نیاز بخش­ کشاورزی استان خراسان­رضوی است و تراز منفی در بهره­برداری از این منابع، تداوم فعالیت این بخش را به مخاطره انداخته­است. به‌منظور دستیابی به رویکردی برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی استان، آزمایش­هایی طی چهار سال (سال­های زراعی 1393-1389) روی محصول جو در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی انجام شد. آزمایش­های تکراردار به‌صورت کرت‌های یک‌بار خردشده و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به اجرا درآمد؛ به گونه­ای که  تاریخ‌های کشت به عنوان کرت­های اصلی و تنوعی از ارقام جو بهاره و زمستانه شامل ارقام یوسف، نیک، گوهران، کویر، ریحان003، لوت، بهمن و لاین شماره17، کرت­های فرعی بودند. میانگین عملکرد دانه در تاریخ کشت نخست سال دوم (7/12/1390) و کشت انتظار در سال­های سوم (20/9/1391) و چهارم (25/10/1392) آزمایش به­ترتیب 4734، 3199 و 4018 کیلوگرم در هکتار بود که در مقایسه با میانگین عملکرد دانه کشت پاییزه (شاهد) سال سوم (4735 کیلوگرم در هکتار) به­ترتیب صفر، 4/32 و 1/15 درصد کاهش یافت، در حالی که سه نوبت آبیاری پاییزه (معادل 50 درصد کاهش در آبیاری) از چرخه تولید حذف شد. نتایج نشان داد که با کوتاه شدن طول دوره رشد، عملکرد و اجزای عملکرد جو تحت تاثیر قرار گرفت و به­طور نسبی کاهش یافت اما برای برخی از تاریخ­های کشت و ارقام بهاره جو، پتانسیل تولید دانه قابل قبول بود و بر این مبنا، امکان کاهش فصل رشد جو و حذف آبیاری­های پائیزه وجود دارد و توصیه می­شود. بر مبنای نتایج آزمایش­ها، انتخاب مطلوب برای زمان کشت جو با حذف آبیاری­های پاییزه، کشت انتظاری است اما این دامنه می­تواند تا اول اسفندماه نیز ادامه یابد؛ گرچه توصیه همان تاریخ کشت انتظاری است. در این رابطه، انتخاب ارقام مناسب جو (ارقام سازگار بهاره نظیر گوهران، نیک و یوسف)، اولویت بعدی برای تضمین موفقیت تولید خواهد بود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Response of Yield and Yield Components of Barley Cultivars to Reduction of Growing Season

نویسنده [English]

  • Alireza Khodashenas
North Khorasan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Bojnord.
چکیده [English]

Limited ground water resources provide the large portion of required water for agriculture in Khorasan Razavi province and negative balance in the exploitation of these resources has threatened the continuity of agricultural activity. To reduce water consumption in the agricultural, 4-year study (2011-2014) was conducted in Agriculture and Natural Resources Research and Education Center of Khorasan Razavi on barley. Replicated trials was carried out as split plots in a randomized complete blocks design with three replications, so that planting dates were main plots and barley varieties include Yousof, Nik, Goharan, Kavir, Reihan003, Loot, Bahman and line No. 17 were subplots. Grain yield of the first dating in second year and pending culture in third and fourth years of experiment was 4734, 3199 and 4018 kg/ha, respectively compared to grain yield of autumn culture (check) in third year (4735 kg/ha), decreased 0, 26.2 and 27.4% respectively, whereas 3 times of autumn irrigation (equal to 50% decline in irrigation) was deleted from production cycle. Results showed that by shortening the growing season, yield and yield components of barley were affected and proportionally reduced but in some planting dates and spring cultivars of barley, grain production potential was acceptable and reduction of the growing season of barley and elimination of the autumn irrigations is possible and recommended. On this base, optimal barley planting date with autumn irrigation elimination is pending culture but this date could expanded to 20 of February; although the recommended planting date is the same. In this relation, selection of suitable varieties of barley (adapted spring cultivars such as Goharan, Nik and Yousof) is the next priority to ensure the success of production.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Barley
  • growth season
  • sustainability
  • pending culture
  • Water

مقدمه

کمبود آب در غرب آسیا و شمال آفریقا، مسئله‌ای مشخص و نگران کننده­است، زیرا این ناحیه، کمترین مقدار آب را نسبت به سایر نقاط جهان داراست و موضوعات مرتبط با آب در این نواحی، به‌شدت حاد  و حتی بحرانی شده است (Oweis & Hachum, 2009)؛ اگرچه در حال حاضر، کمبود آب مسئله جدی تهدید کننده توسعه دراز مدت کشاورزی و صنعت در کل جهان است (Rockstorm et al., 2010). رشد فن­آوری و به تبع آن رشد جمعیت و نیاز روزافزون به غذا و اشتغال و نیز سهولت دسترسی به منابع انرژی رهیافتی برای استحصال آب از مخازن زیرزمینی که طی میلیون‌ها سال شکل گرفته­اند، پیش­روی تولیدکنندگان بخش کشاورزی قرار داد و برداشت آب از مخازن زیرزمینی جهت افزایش سطح زیر کشت محصولات کشاورزی، مورد توجه قرار گرفته است. سهم زیادی از توسعه بخش‌های کشاورزی، صنعت و شرب استان خراسان رضوی نیز بر مبنای منابع آبی زیرزمینی بوده است، پیشرفت و پایداری کشاورزی استان، فعالیتی که نقش کلیدی در توسعه اقتصادی و کاهش فقر دارد (Rockstorm et al., 2010) نیز وابسته به منابع آب‌های زیر‌زمینی است. تداوم تولید غذا و پوشاک، توسعه اقتصادی و حفظ و سلامت محیط زیست، منافع اصلی و مهم ناشی از بهره­برداری پایدار از منابع آبی هستند که با روند فعلی استفاده از منابع آبی استان، به مخاطره افتاده ­است و بنابراین، تغییر استراتژی برای بهره برداری پایدار از منابع آبی محدود، ضرورتی غیرقابل اجتناب است. این استراتژی­ها نه تنها باعث سلامت و ایمنی بوم نظام­های زراعی و محیط زیست می­شود، بلکه امنیت غذایی را نیز در پی خواهد داشت. ارزیابی جامع مدیریت آب در بخش کشاورزی نشان می­دهد که سرمایه‌گذاری برای مدیریت جدید آب در بخش کشاورزی برای تامین نیازهای غذایی آینده، کاهش فشار بر منابع آبی و مشکلات ناشی از تغییر اقلیم، نیاز فوری است (Rockstorm et al., 2010).

در مقایسه با سایر غلات دانه ریز، جو سازگاری بیشتری به تنش آبی دارد که ناشی از سامانه گسترده تر ریشه و نمو سریع­تر آن است که این ویژگی­ها، اجازه فرار از تنش آبی را به گیاه می­دهد (Rizza et al., 2004). بررسی ژنوتیپ­های متنوع جو نشان داد که این ژنوتیپ­ها از نظر طی مراحل نموی بر اساس درجه روز رشد متفاوت هستند (Juskiw et al., 2001).
 Juskiw and Helm (2003) گزارش کردند که با تاخیر در تاریخ کشت، دوره زمانی از کشت تا سبزشدن، دوره رشد رویشی، دوره پرشدن دانه و رسیدگی فیزیولوژیک ارقام جو کاهش یافت. نتایج مطالعه دیگری نیز حاکی از آن است که با تاخیر در کشت، مراحل نمو جو از مرحله رویشی تا رسیدگی فیزیولوژیک، تسریع می‌شود؛ اگرچه نسبت طول هر دوره رشدی به کل دوره رشد گیاه با تاخیر در کشت تغییری نیافت (Paynter et al., 2001). در آزمایشی که روی کشت انتظاری ارقام بهاره و زمستانه جو انجام شد، تفاوت عملکرد دانه ارقام مورد بررسی معنی­دار بود. در این آزمایش، بیشترین میانگین عملکرد دانه به یک لاین جو و به میزان 2609 کیلوگرم در هکتار و کمترین مقدار میانگین عملکرد دانه مربوط به رقم دشت با 887 کیلوگرم در هکتار بود. در این پژوهش، تفاوت معنی­دار عملکرد دانه ژنوتیپ­های مورد بررسی، ناشی از واکنش متفاوت آن‌ها به کشت انتظاری و با توجه به طیف نسبتا وسیع مواد ژنتیکی اعلام شد. بر اساس نتایج این مطالعه، تعداد سنبله در مترمربع، مهم­ترین عامل موثر بر عملکرد دانه در شرایط آزمایش بود و با اصلاح آن می­توان به عملکرد دانه بیشتر دست یافت؛ بنابراین کشت ارقام جو به­صورت انتظاری در مناطق سردسیر، به­عنوان روشی برای گریز از سرما و یخ­زدگی توصیه شده­است (Jafari et al., 2013). از آن‌جا که جو دارای ژنوتیپ­های گوناگون می­باشد و تحمل آن‌ها در برابر تنش آبی متفاوت است، لازم است جهت استفاده بهتر از آب موجود، در هر منطقه رقم­هایی که در آن منطقه با حداقل آبیاری عملکرد بالاتری دارند و از سازگاری بهتری برخوردارند، تعیین شود (Nikkhah et al., 2010)، زیرا احتمالا بدون این که کاهش معنی­داری در عملکرد دانه حاصل شود، می­توان مصرف آب برای جو را حدود 100 میلی­متر کاهش داد (Sing and Kumar, 1981).

در ایران، جو دومین محصول زراعی بعد از گندم محسوب می­شود (Koocheki et al., 2012) و همین شرایط در استان خراسان رضوی نیز حاکم است. سطح زیر کشت جو در استان خراسان رضوی در سال زراعی 1395-1394، برابر 135876 هکتار بود (Anonymous., 2017) که با توجه به روند فعلی کشت پائیزه، بخشی از آب مصرفی در کشت جو، طی این فصل از مخازن آب زیرزمینی برداشت می‌شود. در حال حاضر، تعطیل کردن چاه­ها با توجه به نقشی که در تولید و اشتغال دارند، آسان نیست و تقریبا غیرممکن است، اما اصلاح بهره­برداری از آن‌ها می­تواند کمک قابل توجهی به دوام منابع آبی و نقش آن‌ها در اقتصاد و پویایی جامعه داشته باشد و در حقیقت راه بینابینی برای حفظ منابع آبی و منافع ناشی از بهره­برداری از آن‌ها است. با توجه به سطح زیر کشت قابل توجه این محصول در استان، چنانچه با کاهش فصل رشد این محصول، آبیاری‌های پائیزه با کمترین میزان کاهش در عملکرد دانه از چرخه رشد محصول حذف شود، بر تداوم بهره­برداری از ذخایر آبی منطقه برای بخش­های مصرف کننده اثر مثبتی خواهد داشت. بنابر آن‌چه که بیان شد، این پژوهش با اهداف بررسی اولیه امکان کاهش طول دوره رشد جو، تعیین پتانسیل تولید این محصول طی کاهش طول دوره رشد، دستیابی به تاریخ کشت مطلوب برای این محصول با توجه به حذف آبیاری­های پاییزه و بررسی واکنش ارقام جو و تعیین ارقام مناسب برای تولید مطلوب در شرایط کاهش طول دوره رشد انجام شد.

 

 مواد و روش­ها

سال نخست: در سال زراعی1390-1389، آزمایش به صورت مشاهده­ای با کشت ارقام بهاره جو در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی طرق در مشهد به­منظور اطمینان از شرایط تولید محصول انجام شد. این ایستگاه با طول جغرافیایی 38 °59 شرقی و عرض جغرافیایی 16 °36 شمالی در ارتفاع 2/999 متری از سطح دریا قرار گرفته است. رقم­های جو کویر و ریحان در تاریخ 26/12/1389 با دوردیف روی یک پشته و هر رقم به طول چهار متر با رعایت فاصله یک متر بین هر رقم کشت شدند. عملیات آبیاری و تغذیه مشابه مزرعه کشت پاییزه انجام شد. پس از رسیدگی کامل، تعداد پنج بوته از هر رقم برداشت شد و اجزای عملکرد آن‌ها ارزیابی و ثبت شد.

سال دوم: به­منظور بررسی مقدماتی امکان کاهش فصل رشد جو، آزمایشی در سال 1391-1390 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی طرق در مشهد به اجرا درآمد. کرت­های یک­بار خردشده در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی برای ارزیابی تیمارهای آزمایش مد نظر قرار گرفت. سه تاریخ کشت هفت، 17 و 25 اسفندماه، کرت­های اصلی و سه رقم جو بهاره کویر، ریحان003 و یوسف، کرت­های فرعی آزمایش بودند. پس از انجام عملیات خاک­ورزی و تسطیح، زمین به صورت جوی و پشته با پشته­هایی به عرض 60 سانتی­متر آماده کشت شد. سپس کرت­هایی شامل چهار پشته به طول شش متر با رعایت یک پشته فاصله بین کرت­های فرعی و دو پشته فاصله بین کرت­های اصلی مشخص شد و کشت بذرها با تراکم 400 بذر در مترمربع، در دو ردیف روی هر یک از پشته­ها انجام شد. قبل از کشت و برمبنای مصرف، مقدار 100 کیلوگرم در هکتار از کودهای اوره، فسفات آمونیوم و سولفات پتاسیم برای همه رقم­ها مصرف شد و در مرحله ساقه­دهی نیز کود اوره به صورت سرک و بر مبنای 100 کیلوگرم در هکتار به‌کار رفت. علف­های‌هرز مزرعه کنترل شد و مزرعه یک­بار بر علیه سوسک برگ­خوار غلات (Oulema melanopus) با آفت‌کش دیازینون سمپاشی شد. آبیاری بر مدار 12 روزه تعیین شده­ بود که با توجه به بارندگی­ها و در صورت نیاز انجام شد. در مرحله رسیدگی کامل بوته­ها، تعداد 10 بوته از هر کرت برای تعیین اجزای عملکرد برداشت شد و سپس با حذف دو ردیف کناری، بوته­های دو ردیف وسط هر کرت برای تعیین عملکرد دانه در همه تاریخ­های کشت هم­زمان برداشت شد.

سال سوم: به­منظور مقایسه تاریخ کشت­های مورد نظر برای کاهش طول دوره رشد جو با تاریخ کشت مورد توصیه در پاییز و نیز بررسی واکنش ارقام به تغییر تاریخ کشت، آزمایش در سال زراعی 1392-1391 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی طرق در مشهد ادامه یافت. این آزمایش نیز مشابه سال گذشته به‌صورت کرت­های یک­بار خردشده و در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در کرت­هایی با ابعاد آزمایش سال پیش، در پنج تاریخ کشت 30/7/1391، 20/9/1391 (کشت انتظاری)، 1/12/1391، 10/12/1391 و 24/12/1391 به اجرا درآمد. ارقام جو در آزمایش این سال شامل ارقام بهاره یوسف و نیک، لاین بینابین شماره 17 و رقم زمستانه بهمن بود. پس از رسیدگی کامل، یک متر طولی از هر ردیف جهت تعیین اجزای عملکرد برداشت شد و مورد ارزیابی قرار گرفت. عملیات مرحله داشت و برداشت مشابه سال پیش بود.

سال چهارم: به­منظور تثبیت نتایج آزمایش­های سال پیش برای دامنه تاریخ­های کشت پیشنهادی و نیز بررسی سازگاری تنوعی از رقم­ها به این تغییر در تاریخ کشت، آزمایش در سال زراعی 1393-1392 ادامه یافت. این آزمایش نیز مشابه سال گذشته و با همان قالب آماری با سه تکرار در سه تاریخ کشت 25/10/1392 (کشت انتظاری)، 27/11/1392، 12/12/1392 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی طرق در مشهد به اجرا درآمد. طول هر کرت شش متر بود و هر کرت شامل شش پشته با فاصله 50 سانتی متر بود که روی هر پشته دو ردیف کاشت شد. با توجه به نتایج آزمایش­های سال‌های پیش، رقم­های جو مورد بررسی در این آزمایش، ارقام بهاره یوسف، نیک، لوت و گوهران بودند. پس از رسیدگی کامل، یک متر طولی از هر پشته جهت تعیین اجزای عملکرد برداشت شد و مورد ارزیابی قرارگرفت. با حذف دو ردیف حاشیه، چهار ردیف وسط برای تعیین عملکرد دانه برداشت شد. عملیات داشت و برداشت مشابه سال پیش بود. پس از جمع‌آوری داده‌ها، محاسبات آماری و آزمون مقایسه میانگین‌ها (آزمون دانکن) با استفاده از نرم افزار SAS ver. 8.2 برای هر سال به تفکیک صورت پذیرفت.

 

نتایج و بحث

در سال دوم، اثر تاریخ کشت بر تعداد دانه در سنبله، وزن هزاردانه و عملکرد دانه  معنی‌دار بود اما سایر صفات مورد بررسی تحت تاثیر تاریخ کشت قرارنگرفتند. در این سال، رقم نیز بر تعداد دانه در سنبله، وزن هزاردانه، شاخص‌برداشت و عملکرد دانه تاثیر معنی‌داری نشان داد اما باعث تغییر معنی‌دار در سایر صفت­ها نشد. برهمکنش تاریخ کشت و رقم، غیر از شاخص‌برداشت، بر هیچ یک از صفت­ها معنی‌دار نبود (جدول 1).                                       

 

 

جدول 1- میانگین مربعات اثر تاریخ کشت و رقم بر عملکرد و اجزاء عملکرد جو در سال دوم (1391-1390)

Table 1. Mean squares of the effects of planting date and cultivar on yield and yield components of barley in the second year (2011-2012)

 

Grain yield

 

Harvest index

Thousand grain weight

No. of grain per spike

Plant height

df

 

Source of variations

378677 ns

9 ns

9 ns

24 ns

35 ns

2

Replication

5713596 **

128 ns

60 *

111 **

49 ns

2

Sowing date

74453

85

7

13

16

4

Error a

813862 **

39 *

63 *

29 **

11 ns

2

Cultivar

122594 ns

43 *

8 ns

3 ns

18 ns

4

Cultivar×Sowing date

144330

8

11

4

13

12

Error b

9

6

9.8

5.7

4.3

 

C.V.

*، ** و ns  به ترتیب نشان‌دهنده معنی‌دار در سطوح پنج و یک درصد و عدم معنی‌داری.

*,** and ns: significant at the 5% and 1% of probability levels and non-significant, respectively.

 

 

در سال سوم غیر از تعداد سنبله در مترمربع، سایر صفت­ها تحت تاثیر معنی‌دار تاریخ کشت قرار گرفتند. در این سال، کلیه صفت­های مورد بررسی تحت تاثیر معنی‌دار تیمار رقم نیز بودند و برهمکنش تیمارهای آزمایش نیز بر همه صفت­های مورد مطالعه معنی‌دار شد (جدول 2). در سال چهارم، انجام آزمایش تاریخ کشت، تنها عملکرد دانه را تحت تاثیر معنی‌دار قرار داد و بر سایر صفت­ها اثر معنی‌داری نشان نداد (جدول 3)، اما در این سال، رقم بر کلیه صفت­های مورد مطالعه به استثنای تعداد سنبله در مترمربع و تعداد دانه در سنبله تاثیر معنی‌داری داشت و برهمکنش تیمارها بر هیچ یک از صفت­های مورد بررسی معنی‌دار نشد (جدول 3).


 

جدول 2- میانگین مربعات اثر تاریخ کشت و رقم بر عملکرد و اجزاء عملکرد جو در سال سوم (1392-1391)

Table 2- Mean squares of the effects of planting date and cultivar on yield and yield components of barley in the third year (2012-2013)

Grain yield

Harvest index

Thousand grain weight

No. of grain per spike

No. of spike per  m-2

Plant height

df

 

Source of variations

350530 ns

104 ns

19 ns

128 ns

13974 ns

23 ns

2

Replication

13965515 **

464 **

251 **

1113 **

33601 ns

1470 **

4

Sowing date

392411

29

14

88

11851

17

8

Error a

18953813 **

1558 **

1628 **

1009 **

67766 **

2373 **

3

Cultivar

3195451 **

399 **

112 **

320 **

39859 **

403 **

12

Cultivar×Sowing date

257950

19

18

91

8270

87

30

Error b

17

11.3

12.8

20.9

33.9

13.8

 

C.V.

*، ** و ns  به ترتیب نشان‌دهنده معنی‌دار در سطوح پنج و یک درصد و عدم معنی‌داری.

*,** and ns: significant at the 5% and 1% of probability levels and non-significant, respectively.

 

جدول 3- میانگین مربعات اثر تاریخ کشت و رقم بر عملکرد و اجزاء عملکرد جو در سال چهارم (1393-1392)

Table 3. Mean squares of the effects of planting date and cultivar on yield and yield components of barley in the fourth year (2013-2014)

Grain yield

Harvest index

Thousand grain weight

No. of grain per spike

No. Of spike per  m-2

Plant height

df

Source of variations

2885927 **

18 ns

3 ns

12 ns

14501 ns

65 ns

2

Replication

3054121 **

23 ns

2 ns

60 ns

106807 ns

14 ns

2

Sowing date

59609

34

23

31

34774

75

4

Error a

7244583 **

140 **

97 **

26 ns

7423 ns

343 **

3

Cultivar

126257 ns

11 ns

20 ns

6 ns

24527 ns

18 ns

6

Cultivar×Sowing date

312209

22

11

37

33381

8

18

ا Error b

14.9

10.7

9.4

23

26.4

4.5

 

. C.V

*، ** و ns  به ترتیب نشان‌دهنده معنی‌دار در سطوح پنج و یک درصد و عدم معنی‌داری.

*,** and ns: significant at the 5% and 1% of probability levels and non-significant, respectively.

 


ارتفاع بوته

ارتفاع بوته با تاخیر در کشت در سال سوم کاهش معنی‌داری نشان داد (جدول 4)، در این سال، رقم بهمن در برخی از تاریخ‌های کشت، رشد زایشی را آغاز نکرد و ارتفاع بوته­ای نشان نداد (جدول 5)، بنابراین میانگین ارتفاع بوته تاریخ های کشت را کاهش داد. نتایج سایر پژوهش­ها، حاکی از اثر تاریخ کشت بر ارتفاع بوته بود. Ravari (2003) طی بررسی تاثیر تاریخ کشت بر ارقام و لاین­های جو گزارش کرد که با تغییر تاریخ کشت، ارتفاع بوته تفاوت معنی‌داری نشان داد. در این آزمایش، حداکثر ارتفاع بوته رقم­های جو، 5/87 و حداقل آن 7/74 سانتی­متر بود. در مطالعه Tabatabaei (2013)، تاخیر تاریخ کشت­های پاییزه، ارتفاع بوته را از 6/85 به 5/75 سانتی­متر کاهش داد.

 

 

جدول 4– میانگین ارتفاع بوته (سانتی‌متر) و تعداد سنبله در مترمربع رقم­های جو مورد بررسی طی تاریخ­های کشت در سال­های انجام آزمایش

Table 4. Mean of plant height (cm) and grain per spike of barley cultivars in different planting dates in the years of experiment.

Treatment

 (2011-2012)

 (2012-2013)

 (2013- 2014)

Plant height

Plant height

No. of spike per  m-2

Plant height

No. of spike per  m-2

 Sowing date

 

 

 

 

 

First

84.4 A

79.4 A

333 A

68.5 A

594 A

Second

82.2 A

77.8 A

314 A

68.8 A

696 A

Third

79.8 A

72.5 B

223 A

66.7 A

783 A

Fourth

-

63.1 C

252 A

-

-

Fifth

-

50.3 D

217 A

-

-

Cultivar

 

 

 

 

 

  Yousof

80.9 A

72.5 A

250 B

71.1 AB

721 A

Nik

-

76.19 A

313 AB

59.4 E

687 A

  Bahman

-

43.7 B

180 C

73.6 A

-

Goharan

-

-

-

-

653 A

Loot

-

-

-

67.9 DC

702 A

Line 17

-

76.2 A

327 A

69.9 BC

-

Kavir

82.8 A

-

333 A

67.4 DC

594 A

Reihan003

82.8 A

-

314 A

69.3 BC

696 A

در هر ستون برای هر تیمار، میانگین‌های دارای حداقل یک حرف مشترک، تفاوت معنی‌داری با یکدیگر ندارند (بر اساس آزمون دانکن و در سطح پنج درصد).

For each treatment, means with the same letters are not significantly different) based on Duncans test at %5 of probability level).

 

جدول 5– برهمکنش تاریخ کشت و رقم بر صفت­های جو در سال سوم (1392-1391)

Table 5. Interaction of planting dates and cultivar on barley traits in the third year (2012-2013).

Sowing date

Cultivar

Grain yield (kg/ha)

Harvest index

1000-grain weight (g)

Height (cm)

First

Yousof

3675 BCDE

40 ABC

45.6 A

80.3 AB

Nik

5356 A

50.6 A

39.5 ABC

80.5 AB

Line 17

4517 AB

48.7 AB

37 ABC

79.3 AB

Bahman

5336 A

46.9 ABC

28.9 CD

77.8 AB

 

 

 

 

 

 

Second

Yousof

2249 FGH

38.4 ABC

41.6 AB

86.4 A

Nik

4004 ABCD

47.5 AB

39.9 ABC

86.4 A

Line 17

4203 ABC

41.8 ABC

34.3 BC

77.8 AB

Bahman

2338 EFGH

47.9 AB

29 CD

60.5 B

 

 

 

 

 

 

Third

Yousof

2191 GH

34.1C

38.8 ABC

65.4 AB

Nik

4561 AB

48.3 AB

36.4 ABC

82 AB

Line 17

3071 CDEFG

40.3 ABC

35.2 ABC

79.4 AB

Bahman

306 IJ

21.6 D

22.3D

58.5 B

 

 

 

 

 

 

Fourth

Yousof

3281BCDEFG

44.9 ABC

37.8 ABC

67.4 AB

Nik

4308 ABC

49.4 A

38.2 ABC

69.9 AB

Line 17

4005 ABCD

44.1 ABC

32.8 BCD

77.2 AB

Bahman

122 J

5 E

6.6 DE

37.8 C

 

 

 

 

 

 

Fifth

Yousof

2647 DEFG

44.3 ABC

37.7 ABC

68.3 AB

Nik

3188 BCDEFG

44.3 ABC

36.1 ABC

63.7 AB

Line 17

1446 HI

36.3 BC

35 ABC

69.2 AB

Bahman

0 J

0 E

0 E

0 D

در هر ستون برای هر تیمار، میانگین‌های دارای حداقل یک حرف مشترک، تفاوت معنی‌داری با یکدیگر ندارند (بر اساس آزمون دانکن و در سطح پنج درصد).

For each treatment, means with the same letters are not significantly different) based on Duncans test at %5 of probability level).

 

 

در سال سوم، رقم بهمن کمترین ارتفاع بوته را نشان داد و در سال چهارم، رقم دیررس لوت این گونه بود. رقم لوت جزو ارقام بهاره محسوب می­شود اما در تاریخ­های کشت این آزمایش، رقمی دیررس نشان داد و رشد زایشی را با تاخیر زیادی نسبت به سایر رقم­ها آغاز کرد و در برخورد با شرایط آب و هوایی نامناسب، ارتفاع کمتری یافت (جدول 4). نتایج آزمایش Khajeh et al. (2008) نشان داد که ارتفاع بوته تحت تاثیر رقم بود و از 66/82 سانتی‌متر در رقم والفجر به 95/63 سانتی‌متر در رقم کارون‌درکویر کاهش یافت. در مطالعه Ravari ( 2003) ارتفاع بوته رقم­های مورد بررسی از 8/75 تا 5/88 سانتی‌متر متغیر بوده و تفاوت معنی‌دار داشت.

تعداد سنبله در مترمربع

در سال سوم، کمترین میانگین تعداد سنبله در واحد سطح متعلق به رقم بهمن بود که در تاریخ­های انتهایی به سنبله نرفت و میانگین این صفت را طی تاریخ­های کشت گوناگون کاهش داد؛ البته این کاهش با شدت کمتری برای رقم­های بهاره نیز اتفاق افتاد (جدول 4). در مطالعه Juskiw and Helm (2003) تاریخ کشت و رقم بر تعداد سنبله در بوته اثر معنی‌داری اعمال کرد، به گونه­ای که با توجه به گزارش آن‌ها، با تاخیر در کشت، تعداد پنجه در بوته از 7/1 به 4/1 کاهش معنی‌داری یافت. همچنین تعداد سنبله در بوته از 1/1 تا 1/2 تغییر معنی‌داری داشته­است. این پژوهش­گران، یکی از علت­های کاهش عملکرد دانه را در اثر تاخیر در تاریخ کشت، کاهش تعداد پنجه ذکر کرده‌اند. در مقایسه با نتایج پژوهش ارائه شده، به نظر می‌رسد که تاریخ کشت‌ها و ارقام از نظر تعداد سنبله در واحد سطح، نمود خوبی داشته اند و از آن‌جا که یکی از اجزای اصلی موثر بر عملکرد جو، تعداد سنبله در متر مربع است (Nikkhah et al., 2010 Sinebo, 2002; Juskiw and Helm, 2003;) و کشت زودهنگام با افزایش تعداد پنجه در غلات، باعث افزایش پتانسیل عملکرد می‌شود (McKenzie et al., 2011)، احتمالا تاریخ‌های کشت‌ و ارقام مورد بررسی، از این نظر پتانسیل مناسبی برای تولید دانه ایجاد می­کنند و کاهش فصل رشد بر این جزء عملکرد، در برخی از تاریخ­های کشت‌ تاثیر منفی نشان نخواهد داد.

تعداد دانه در سنبله

در سال دوم، بیشترین میانگین تعداد دانه در سنبله در تاریخ کشت نخست مشاهده ­شد، اما در سال سوم، سه تاریخ کشت نخست، شرایط تقریبا مشابهی داشتند و با تاخیر بیشتر در کشت، تعداد دانه در سنبله کاهش معنی‌داری یافت (جدول 6). در مطالعه Ravari ( 2003) تاریخ کشت بر تعداد دانه در سنبله تاثیر معنی‌داری داشت و بیشترین و کمترین تعداد دانه در سنبله، به‌ترتیب 54/43 و 92/35 گزارش شد، اما نتایج بررسی دیگری حاکی از آن است که با تاخیر در کشت تعداد دانه در سنبله در دامنه 7/42-1/40 متغیر بود و معنی‌دار نشد (Juskiw and Helm, 2003).

رقم­های یوسف و ریحان003 در سال دوم، بیشترین میانگین تعداد دانه را در سنبله نشان دادند و بر رقم کویر برتری معنی‌داری داشتند اما در سال سوم، کمترین میانگین این صفت مربوط به رقم زمستانه بهمن بود و سایر رقم­ها برتری معنی‌داری بر این رقم نشان دادند (جدول 6). Jafari et al (2013) در بررسی ارقام جو نشان دادند که تعداد دانه در سنبله تفاوت معنی‌داری داشت و حداکثر و حداقل دانه در سنبله را به‌ترتیب 44 و 75/17 گزارش کرده‌اند. در مطالعه Khajeh et al. (2008) تعداد دانه در سنبله ارقام معنی‌دار نبود و در دامنه 48/29- 93/28 قرار داشت. مقایسه نتایج حاکی از آن است که ظاهرا تعداد دانه در سنبله، تحت تاثیر تاریخ­های کشت و رقم­های مورد بررسی، اندکی کاهش یافته است و از آن‌جا که تعداد دانه در سنبله، یکی از اجزای مهم عملکرد دانه جو به شمار می آید (Nikkhah et al., 2010 Hellewell et al., 2000; Sinebo, 2002) به نظر می‌رسد که پتانسیل عملکرد دانه جو در اثر کاهش فصل رشد اعمال شده و در رقم­های مورد بررسی، تحت تاثیر تعداد دانه در سنبله کاهش یافته باشد.

 

وزن هزاردانه

تاریخ های کشت نخست و دوم در سال­های دوم و سوم آزمایش، بیشترین وزن هزاردانه را نسبت به سایر تاریخ­های کشت نشان دادند (جدول 6). در سال دوم، شرایط تنش­زای حاصل از کاهش فصل رشد، عامل این کاهش در وزن هزاردانه بود، اما در سال سوم، تنوع رقم­ها نیز بر این صفت موثر بود و رقم زمستانه بهمن، میانگین این صفت را به­ویژه در تاریخ­های کشت چهارم و پنجم تحت تاثیر شدید قرار داد (جدول 5). در مطالعه Juskiw and Helm (2003)، وزن هزاردانه با تاخیر در کشت، تفاوت معنی‌داری نشان داد و از 1/45 گرم به 1/35 گرم کاهش یافت.

 

 

جدول 6– میانگین وزن هزاردانه و تعداد دانه در سنبله ارقام جو مورد بررسی طی تاریخ‌های کشت در سال های انجام آزمایش

Table 6. Mean of 1000- seed weight and grain per spike of barley cultivars in different planting dates in the years of the experiment.

(2013- 2014)

(2012-2013)

(2011-2012)

(2011-2012)

Treatment

No. of grain per spike

Thousand grain weight (g)

No. of grain per spike

Thousand grain weight (g)

No. of grain per spike

Thousand grain weight (g)

No. of grain per spike

Thousand grain weight (g)

 

 

 

 

 

 

 

 

Sowing date

28.2 A

34.3 A

52.7 A

37.8 A

37.3 A

36.3 A

29

34.8

First

27.3 A

35.1 A

54.7 A

36.2 AB

31.9 B

34.6 AB

-

-

Second

23.9 A

34.6 A

48.3 A

33.2 B

30.8 B

31.2 B

-

-

Third

-

-

35.6 B

28.8 C

-

-

-

-

Fourth

-

-

36.1 B

27.2 C

-

-

-

-

Fifth

 

 

 

 

 

 

 

 

Cultivar

24.1 A

37.7 A

47 A

40.3 A

33.7 A

37 A

-

-

Yousof

27.9 A

32.6 B

48.9 A

38 A

-

-

-

-

Nik

-

-

32.3 B

17.4 C

-

-

-

-

Bahman

27.4 A

37.2 A

-

-

-

-

-

-

Goharan

26.3 A

31.2 B

-

-

-

-

-

-

Loot

-

-

51.7 A

34.9 B

-

-

-

-

Line 17

-

-

-

-

31.4 B

31.9 B

28.2

38.1

Kavir

-

-

-

-

34.9 A

33.2 B

29.8

31.4

Reihan003

در هر ستون برای هر تیمار، میانگین‌های دارای حداقل یک حرف مشترک، تفاوت معنی‌داری با یکدیگر ندارند (بر اساس آزمون دانکن و در سطح پنج درصد).

For each treatment, means with the same letters are not significantly different) based on Duncans test at %5 of probability level).

 

 

اختلاف وزن هزاردانه ارقام در تمام سال­های انجام آزمایش معنی‌دار بود (جدول 6). در سال دوم، رقم یوسف بر دو رقم بهاره دیگر برتری معنی‌داری نشان داد و در سال چهارم، ارقام یوسف و گوهران بیشترین وزن هزاردانه را به­خود اختصاص دادند. در سال سوم نیز ارقام یوسف و نیک، بیشترین وزن هزاردانه را داشتند و رقم بهمن، کمترین میانگین این صفت را نشان داد (جدول 6). وزن هزاردانه رقم بهمن، تحت تاثیر تاریخ‌کشت کاهش زیادی یافت؛ نتیجه­ای که حاکی از حساسیت این رقم به کوتاه شدن فصل رشد بود (جدول 5). بر اساس نتایج مطالعه­ای، وزن هزاردانه ارقام مورد مطالعه از 4/34 تا 25/52 گرم متغیر و این تفاوت معنی‌دار بود (Jafari et al., 2013). نتایج مطالعه Khajeh et al. (2008) نشان داد که وزن هزاردانه ارقام، تفاوت معنی‌داری داشت و از 75/41 گرم در رقم والفجر تا 9/38 گرم در رقم کارون‌درکویر تغییر کرد. اگرچه در بررسی Ravari (2003) وزن هزاردانه ارقام تفاوت معنی‌داری نشان نداد و در دامنه 75/36- 5/35 گرم تغییر داشت. وزن هزاردانه یکی از اجزای سه گانه مهم عملکرد دانه در جو به شمار می آید (Hellewell et al., 2000; Sinebo, 2002)، اما Sinebo (2002) معتقد است که نقش آن، کمتر از دو جزء تعداد سنبله در مترمربع و تعداد دانه در سنبله است. Juskiw and Helm (2003) معتقدند که تاخیر در کشت، اساسا باعث کاهش وزن هزاردانه می‌شود. مقایسه نتایج این آزمایش با گزارشات سایر پژوهش­گران نشان می­دهد که وزن هزاردانه در اثر کوتاه شدن طول دوره رشد، کاهش نشان می­دهد، اما به نظر می‌رسد این کاهش در تاریخ­های کشت‌ سوم به بعد بیشتر است و از این نظر، تاریخ­های کشت نخست و دوم در هر سال پتانسیل مناسبی دارند.

 

شاخص‌برداشت

شاخص‌برداشت تنها در سال سوم تحت تاثیر معنی‌دار تاریخ کشت قرارگرفت (جدول 7). رقم زمستانه بهمن، با عدم سازگاری به کاهش فصل رشد، عملکرددانه قابل توجهی نداشت و در تاریخ­های کشت چهارم و پنجم، دانه‌ای تولید نکرد (جدول 7)؛ بنابراین میانگین شاخص برداشت را طی تاریخ­های کشت، تحت تاثیر منفی قرار داد، اما رقم­های بهاره، کمتر تحت تاثیر واقع شده و کاهش معنی‌داری طی کوتاه شدن فصل رشد نشان ندادند (جدول 7). Moshateti et al (2010) طی مطالعه‌ای بر محصول گندم گزارش کردند که تاریخ کشت بر شاخص‌برداشت گندم تاثیر معنی‌داری داشت و با تاخیر در کشت، پس از تاریخ کشت نخست، شاخص‌برداشت از 1/40 به 8/29 درصدکاهش یافته است. Esmaeili et al (2012) نیز شاخص‌برداشت جو رقم نصرت را در تاریخ کشت اواخر اسفندماه در کرج 25/31 گزارش کرده‌اند.

 

 

جدول 7– میانگین شاخص برداشت و عملکرد دانه (کیلوگرم در هکتار) ارقام جو مورد بررسی طی تاریخ­های کشت در سال­های انجام آزمایش

Table 7. Mean of harvest index and grain yield (kg/ha) of barley cultivars in different planting dates in the years of experiment.

(2013- 2014)

(2012-2013)

(2011-2012)

Treatment

Harvest index

Grain yield

Harvest index

Grain yield

Harvest index

Grain yield

 

 

 

 

 

 

 Sowing date

45.1 A

4018 A

46.5 A

4735 A

50.7 A

4734 A

First

43.1 A

4068 A

43.9 A

3199 B

49.4 A

4601 A

Second

42.5 A

3170 B

36.1 B

2532 BC

43.6 A

3292 B

Third

-

-

35 B

2929 B

-

-

Fourth

-

-

31.2 B

1820 C

-

-

Fifth

 

 

 

 

 

 

Cultivar

43.4 B

3780 B

40 B

2808 C

46.4 B

4553 A

  Yousof

43.8 AB

4601 A

48 A

4284 A

-

-

Nik

-

-

24.3 C

1620 D

-

-

  Bahman

48.3 A

4122 AB

-

-

-

-

Goharan

38.7 C

2505 C

-

-

-

-

Loot

-

-

42.2 B

-

-

-

 Line 17

-

-

-

-

47 B

4080 B

Kavir

-

-

-

-

50.3 A

3994 B

Reihan003

در هر ستون برای هر تیمار، میانگین‌های دارای حداقل یک حرف مشترک، تفاوت معنی‌داری با یکدیگر ندارند (بر اساس آزمون دانکن و در سطح پنج درصد).

For each treatment, means with the same letters are not significantly different) based on Duncans test at %5 of probability level).

 

 

در سال دوم، رقم ریحان003 با 3/50، بیشترین میانگین شاخص‌برداشت را نشان داد و در سال­های سوم و چهارم نیز به­ترتیب رقم نیک و رقم­های نیک و گوهران، بیشترین میانگین شاخص برداشت را به ­خود اختصاص دادند. در سال سوم انجام آزمایش، رقم زمستانه بهمن، کمترین شاخص برداشت را نشان داد و سایر ارقام از نظر این صفت، برتر از رقم بهمن بودند. در سال چهارم نیز رقم دیررس لوت، کمترین میانگین این صفت را نشان داد (جدول 7). Peltonen-Sainio et al (2008) طی سه سال مطالعه در دو منطقه از کشور فنلاند روی 10 رقم جو شش ردیفه، شاخص‌برداشت ارقام جو را در دامنه 9/56- 2/51 گزارش نمودند. نتایج مطالعه Khajeh et al (2008) نیز حاکی از آن است که شاخص‌برداشت، تحت تاثیر رقم مورد بررسی واقع نشد و در دامنه 82/44- 82/43 قرار داشت. مقایسه­ها حاکی از آن است که شاخص‌برداشت ارقام بهاره جو، تحت تاثیر کوتاه شدن فصل رشد و در تاریخ­های کشت نخستین، کاهش چندانی نیافته است.

 

عملکرد دانه

میانگین عملکرد دانه، تحت تاثیر معنی‌دار تاریخ کشت بود (جدول 7). تاریخ کشت سوم در سال دوم، حداقل عملکرد دانه را نشان داد که حاصل کاهش شدید فصل رشد و تنش حرارتی آخر فصل بود. تاریخ کشت اول در سال سوم بر سایر تاریخ­های کشت برتری معنی‌داری داشت. در این سال، میانگین عملکرد دانه رقم زمستانه بهمن، کاهش بسیار شدیدی در اثر کوتاهی فصل رشد نشان داد و در تاریخ­های کشت چهارم و پنجم به حدود صفر رسید؛ بنابراین میانگین عملکرد دانه را در تاریخ­های کشت پس از تاریخ نخست، تحت تاثیر قرار داد (جدول 7). در این سال، رقم بهاره نیک در تاریخ اول، تولید مناسبی داشت و با تاخیر در کشت، کاهش زیادی در تاریخ­های دوم، سوم و چهارم نشان نداد؛ به­عبارت دیگر، کمترین حساسیت را به کوتاه شدن فصل رشد نشان داد. در سال چهارم نیز رقم دیررس لوت، به­ویژه در تاریخ کشت سوم، باعث کاهش میانگین عملکرد دانه شد؛ اگرچه سایر ارقام بهاره نیز چنین روندی، البته با شدت کمتر داشتند. کاهش عملکرد دانه با تاخیر در کشت توسط پژوهش­گران گزارش شده است. بر اساس نتایج یک بررسی، تاریخ کشت، اثر معنی‌داری بر عملکرد نشان داد و حداکثر و حداقل آن، به‌ترتیب 681/5 و 541/4 تن در هکتار بوده است (Ravari, 2003). نتایج مطالعه‌ای حاکی از آن است که در اثر تاخیر در تاریخ کشت، عملکرد دانه از 3/8  به 1/5 تن در هکتار کاهش یافت (McKenzie et al., 2011). Moradi et al (2012) طی بررسی 20 لاین و رقم جو در تاریخ­های کشت مختلف، از اواسط مهر تا اواخر آبان­ماه، حداکثر عملکرد را 28/6 تن در هکتار گزارش کردند. کاهش عملکرد دانه ممکن است در نتیجه کوتاه‌تر شدن دوره رشد رویشی یا پرشدن دانه باشد. ارقام جو در واکنش به تاخیر کشت، واکنش­های متفاوتی دارند؛ رقم زودرس در شرایط کشت دیرهنگام، کمترین کاهش عملکرد دانه را نشان می‌دهد و از این جهت، میان‌رس‌ها بر دیررس‌ها برتری دارند (Juskiw and Helm, 2003).

عملکرد دانه تحت تاثیر ارقام جو مورد بررسی در این مطالعه نیز قرار گرفت و تفاوت معنی‌داری نشان داد. در مقایسه رقم­ها و سال­ها، رقم نیک، ثبات عملکرد بیشتری نشان داد و رقم گوهران نیز با عملکرد و نمود مناسب، در جایگاه بعدی قرار گرفت که کمترین حساسیت را به کوتاهی فصل رشد نشان دادند، اما ارقام دیررس بهاره نظیر لوت یا زمستانه و بینابین نظیر بهمن و لاین شماره 17، به کوتاه شدن فصل رشد حساس بودند و عملکرد دانه آن‌ها، تحت تاثیر قابل توجه قرار گرفت (جدول 5).Peltonen-Sainio et al (2008) عملکرد دانه ارقام گوناگون جو را در دامنه 6220-5140 کیلوگرم در هکتار برای دو منطقه از کشور فنلاند گزارش کردند. در آزمایش Ravari (2003)، عملکرد دانه تحت تاثیر معنی‌دار رقم قرار گرفت و حداکثر آن، 576/5 تن در هکتار در یک لاین جو و حداقل آن، 811/4 تن در هکتار در جو ماکویی ثبت شد. نتایج آزمایش Khajeh et al. ( 2008) روی سه رقم جو پائیزه که در تاریخ 17 آبان‌ماه و با آبیاری مطلوب طی فصل رشد انجام شد، حاکی از آن است که عملکرد دانه ارقام، تفاوت معنی‌داری داشت و رقم والفجر با 4831 کیلوگرم در هکتار بیشترین و رقم کارون‌درکویر با 3613 کیلوگرم در هکتار، کمترین عملکرد دانه را نشان دادند. گزارش مطالعه دیگری بر روی 20 ژنوتیپ و رقم جو در چند منطقه کشور از جمله مشهد، نشان داد که تفاوت عملکرد دانه رقم­ها، معنی‌دار است و بیشترین میانگین عملکرد در میان رقم­ها و ژنوتیپ­های مورد بررسی ،5870 کیلوگرم درهکتار بوده­است (Nikkhah et al., 2007). Tabatabaei (2013) سه رقم جو را در تاریخ­های کشت پاییزه مورد بررسی قرار داد. در این بررسی که دور آبیاری طی دوره رشد، هفت تا 10روزه بوده است، میانگین عملکرد دانه برای جو رقم یوسف 4931 کیلوگرم در هکتار گزارش شده­است. مقایسه نتایج نشان می­دهد که با کاهش فصل رشد، عملکرد دانه جو تحت تاثیر قرار گرفت و کاهش یافت. این کاهش، تحت تاثیر عوامل موثر بر اجزای عملکرد دانه، به ویژه تعداد دانه در سنبله و وزن هزاردانه صورت پذیرفته­است. زودرسی در نواحی دارای تنش، صفت مطلوبی است و از طریق کوتاه شدن دوره پرشدن دانه یا دوره رویشی اعمال می‌شود، در حالی که عملکرد دانه را در سطح بالا حفظ می­کند (Sinebo, 2002). بنابراین اهداف متقابل زودرسی و عملکرد بالای دانه با ارقامی که دوره پیش گل­دهی نسبتا طولانی‌تر و دوره زایشی کوتاه­تر دارند، قابل حصول است (Nikkhah et al., 2010). از نظر تناسب رقم­ها با تغییرات پیشنهادی در فصل رشد، به نظر می­رسد که رقم­هایی نظیر گوهران، نیک، ریحان003، کویر و یوسف، سازگاری مناسبی برای کاهش فصل رشد دارند. اگرچه مرور نتایج این آزمایش و مقایسه با سایر مطالعات، صرفا بر مبنای عملکرددانه و اجزای آن صورت پذیرفت، اما نشان داد که از همین بعد نیز قابل مقایسه با تاریخ­های کشت پائیزه است و عملکرد دانه حاصل بر میانگین گزارش شده برای شهرستان مشهد برتری قابل توجهی دارد. میانگین عملکرد جو آبی در شهرستان مشهد در سال زراعی 1395-1394، معادل 3477 کیلوگرم در هکتار گزارش گردیده­است (Anonymous, 2017). چنانچه سایر مزایای حاصل از کوتاه کردن فصل رشد محصول جو از جمله کاهش مصرف آب (حذف آبیاری های پاییزه) که در حال حاضر نقش حیاتی در پایداری تولیدات کشاورزی و توسعه صنعتی استان دارد و نیز بهبود بهره­وری آب (khodashenas, 2017) و کاهش هزینه­های تولید مد نظر قرار گیرند، ارزش کاهش عملکرد ناشی از تغییر فصل کشت در مقایسه با سایر مزایای حاصله، به ویژه نقش موثر در مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی استان، قابل توجه نخواهد بود.

 

نتیجه گیری

برآیند نتایج آزمایش­ها حاکی از آن است که ارقام جو بهاره قابل دسترس (رقم­های بهاره دیررس نظیر لوت مد نظر نیستند)، سازگاری مناسبی به کوتاه شدن فصل رشد و حذف آبیاری­های پاییزه دارند و بنابراین کوتاه­کردن طول دوره رشد جو و حذف آبیاری­های پائیزه، ممکن و قابل توصیه است، اما باید توجه داشت که این رقم­ها نیز به کاهش زیاد فصل رشد، واکنش نشان داده و عملکرد دانه آن‌ها کاهش می­یابد. بنابراین برای اجتناب از کاهش قابل توجه عملکرددانه، کشت انتظاری (اولین فرصت زمانی که به علت سردی هوا بذور سبز نشوند) مطلوب است و در منطقه مشهد، کشت تا ابتدای اسفندماه نیز ممکن خواهد بود، اما توصیه همان کشت انتظاری است. برای این زمان­های کشت پیشنهادی، رقم­های بهاره نظیر گوهران، نیک، یوسف و ریحان003 مناسب هستند. با این وجود، اصلاح و انتخاب ارقام سازگار برای این شرایط رشدی و نیز بررسی شرایط بهینه سایر عوامل مدیریتی، نقش قابل توجهی در ارتقاء پتانسیل عملکرد دانه جو طی کاهش فصل رشد خواهد داشت.

 

 

REFERENCES

  1. Anonymous. (2017). Yearbook of agricultural statistics. Agricultural Jihad of Khorasan razavi Organization. Deputy of programming and economic affairs, from Http://www.koaj.ir
  2. Esmaeili, A., Hosseini, M. B., Mohammadi, M. & Hosseinikhah, F. S. (2012). Evaluation of grain yield, dry matter production and some of the forage and silage quality properties in annual medic (Medicago scutellata) and spring barley (Hordeum vulgare) intercropping. Seed and Plant production Journal, 28, 277-296. (In Persian)
  3. Hellewell, K. B., Rasmusson, D. C. & Gallo-Meagher, M. (2000). Enhancing yield of semi dwarf barley. Crop Science, 40, 352-358.
  4. Jafari, A., Mahlauji, M. & Akhondi, A. (2013). Study on expectant planting possibility s of irrigated barley in cold regions of Isfahan province. Pajouhesh-va-Sazandegi, 100, 107-116. (In Persian)
  5. Juskiw, P. E., Jame, Y. W. & Kryzanowski, L. (2001). Phenological Development of Spring Barley in a Short-Season Growing Area. Agronomy Journal, 93,370–379.
  6. Juskiw, P. E. & Helm, J. H. (2003). Barley response to seeding date in central Alberta. Canadian Journal of Plant Science, 83, 275-281.
  7. Khajeh, N., Emam, Y., Pakniyat, H. & Kamgar Haghighi, A. A. (2008). Interaction of chlormequat chloride (ccc) and drought stress on growth and grain yield of three inter barley (Hordeum vulgare L.) cultivars. Iranian Journal of field crop science, 39, 33-42. (In Persian)
  8. Khodashenas, A. (2017). The impact of reduction in growth season of autumn crops on sustainable use of groundwater resources. Journal of Water and Sustainable Development, 3, 73-82. (In Persian)
  9. Koocheki, A. R., Sorkhilaleloo, B. & Eslamzadeh Hesari, M. R. (2012). Yield stability of barley Elite genotypes in cold regions of Iran using GGE biplot. Seed and Plant Improvement Journal, 28, 533-543. (In Persian)
  10. McKenzie, R. H., Bremer, E., Middleton, A. B., Pfiffner, P. G. & Woods, S.A . (2011). Optimum seeding date and rate for irrigated cereal and oilseed crops in southern Alberta. Canadian Journal of Plant Science, 91, 293-303.
  11. Moradi, M., Dehghani, H. & Sorkhi-Lalelo, B. (2012). Study of stability parameters on barley (Hordeum vulgare L.) elite genotypes in cold climate of Iran. Iranian Journal of Field Crops Research, 10, 107-115. (In Persian)
  12. Moshateti, A., Alemi, S. K., Siyadat, S. A., Bakhshandeh, A. & Jalal Kamali, M. (2010). Evaluation of terminal heat stress tolerance in spring bread wheat cultivars in Ahwaz conditions. Iranian Journal of Crop Sciences, 12, 85-99. (In Persian)
  13. Nikkhah, H. R., Yousefi, A., Mahlouji, M., Arazmjou, M., Ravari, Z., AlHosseini, M., Pazhoumand, M. E. & Morovati, Y. (2007). Selection of barley (Hordeum vulgare l.) genotypes for temperate zones of Iran using stability statistics. Seed and Plant Improvement Journal, 23, 1-12. (In Persian)
  14. Nikkhah, H. R., Saberi, M. H. & Mahlouji, M. (2010). Study of effective traits on grain yield of two and six row barley genotypes (Hordeum vulgare L.) under terminal drought stress conditions. Iranian Journal of Crop Sciences, 12, 170-184. (In Persian)
  15. Oweis, T. & Hachum, A. (2009). Water harvesting for improved rainfed agriculture in the dry environments. In. Wani, S.P., Rockstrom J. and Oweis T., (Eds). Rainfed Agriculture: unlocking the potential. © CAB International. Pp, 164-181.
  16. Paynter, B. H., Juskiw, P. E. & Helm, J. H. (2001). Phonological development in two-row spring barley when grown in a long-day (Alberta, Canada) and a short-day (Western Australia, Australia) environment. Canadian Journal of Plant Science, 81, 621-629.
  17. Peltonen-Sainio, P., Muurinen, S., Rajala, A. & Jauhiainen, L. (2008). Variation in harvest index of modern spring barley, oat and wheat cultivars adapted to northern growing conditions. Journal of Agricultural Science, 146, 35-47.
  18. Ravari, S. Z. A. (2003). Effect of sowing date on yield of some barley advanced lines and cultivars. Seed and Plant Improvement Journal, 19, 401-411. (In Persian)
  19. Rizza, F., Badeck, F. W, Cattivelli L., Lidestri, O., Di Fonzo, N. & Stanca, A. M. (2004). Use of a water stress index to identify barley genotypes adapted to rainfed and irrigated conditions. Crop Science, 44, 2127–2137.
  20. Rockstorm, J., Karlberg, L., Wani, S. P., Barron, J., Hatibu, N., Oweis, T., Bruggeman, A., Farahani, J. & Qiang, Z. (2010). Managing water in rainfed agriculture-The need for a paradigm shift. Agricultural Water Management, 97, 543-550.
  21. Sinebo, W. (2002). Yield relationships of barleys grown in a tropical highland environment. Crop Science, 42, 428-437.
  22. Sing, K. P. & Kumar, V. (1981) Water use and water-use efficiency of wheat and barley in relation to seeding dates, levels of irrigation and nitrogen fertilization. Agricultural Water Management, 3, 305-313.
  23. Tabatabaei, S. A. (2013). Effect of planting date and seeding density on agronomic traits, grain yield and harvest index of barley cultivars in Yazd region in Iran. Seed and Plant Production Journal, 29,523-538. (In Persian)