مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران علوم گیاهان زراعی ایران 2008-4811 48 3 2017 11 22 Grouping of tolerance indices and response of Kabuli and Desi type chickpea genotypes to drought stress گروه‎بندی شاخص‎های تحمل و واکنش نژادگان‌های نخود تیپ کابلی و دسی نسبت به تنش خشکی 647 664 64373 10.22059/ijfcs.2017.211235.654149 FA خدابخش گودرزوند چگینی دانشجوی سابق دکتری، ژنتیک بیومتری، دانشگاه زنجان کارشناس پژوهش‌های کاربردی، مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آب در اراضی دیم دانشگاه تهران (کوهین) رضا فتوت استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه زنجان 0000-0002-0515-7969 محمد رضا بی همتا استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج 0000-0003-0614-0963 منصور امیدی استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج 0000-0001-8700-3463 علی اکبر شاه نجات بوشهری استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج 0000-0003-2558-9598 Journal Article 2016 07 11 In this study, response of 64 Kabuli chickpea genotypes under drought stress was conducted by 8*8 simple lattice designs under non-stress and stress conditions on the Research Field of Koohin (Tehran University). According to MP, GMP, HARM, STI, YI, K₁STI and K₂STI, genotype No-51, according to SSI, YSI, YR and RDI, genotype No-18, according to TOL, ATI, SSPI and DRI, genotype No-16, according to DI and SNPI, genotype No-42 were identified as the most tolerant genotypes. Indices of MP, GM, HARM, STI, TOL, YI, DI, ATI, SSPI, SNPI, K₁STI and K₂STI had robust and positive correlation with yield in non stress and stress conditions and introduced for selection of tolerate and sensitive genotypes to drought stress. Factor coefficient in first factor with explanation of 62.57%, gave the highest scores to genotypes of 51, 60, 53 and 52 (Zone of A) as most tolerance gave the least scores to genotypes of 32, 27, 24 and 62 as most sensitive (Zone of D) and second factors with explanation of 33.28% gave the highest scores to genotypes of 29, 51, 60 and 28 (Zone of A) as most tolerance gave the least scores to genotypes of 18, 16, 42 and 24 as most sensitive (Zone of D and C). The cluster analysis based on drought tolerance indices, the genotypes were grouping in three clusters, so that tolerant genotypes grouped in cluster three, the sensitive genotypes grouped in cluster two and the semi sensitive genotypes grouped in cluster one. <br />  <br /><strong>Abbreviations:</strong> YP= potential yield; YS = Stress  yield; MP= Mean productivity; GMP= Geometric Mean productivity; HARM= Harmonic Mean; SSI= Susceptibility Stress index; STI= Stress Tolerance index; TOL= Tolerance index; YI= Yield index; YSI= Yield stabilty index; DI= Drought resistance index; ATI= Abiotic tolerance index; SSPI= Stress Susceptivity Percent Index; SNPI= Stress Non-stress productivity index; K1STI & K2STI = Modified Stress Tolerance index; RDI= Relative Drought index; DRI= Drought Response index. در این بررسی واکنش 64 نژادگان (ژنوتیپ) نخود به تنش خشکی در ایستگاه تحقیقاتی دیم کوهین (دانشگاه تهران) با آزمایشی در قالب طرح لاتیس ساده 8×8 در دو شرایط تنش و بدون تنش ارزیابی شدند. بر پایۀ نتایج به‌دست‌آمده از نظر شاخص‎های واکنش خشکی MP، GMP، HARM، STI، YI، K₁STI و K₂STI نژادگان شمارۀ 51، از لحاظ شاخص‌های SSI، YSI، YR و RDI، نژادگان شمارۀ 18، از نظر شاخص‌های TOL، ATI، SSPI و DRI نژادگان شمارۀ 16 و از لحاظ شاخص‌های DI و SNPI نژادگان شمارۀ 42 به‌عنوان متحمل‌ترین نژادگان‌ها مشخص شد. شاخص‌های MP، GM، HARM، STI، TOL، YI، DI، ATI، SSPI، SNPI، K₁STI و K₂STI در هر دو شرایط بدون تنش و تنش همبستگی قوی و مثبتی را با عملکرد در شرایط بدون تنش و تنش نشان داده و برای گزینش نژادگان متحمل و حساس معرفی شدند. تحلیل عاملی در عامل اول با توجیه 57/62 درصد تغییر، بیشترین نمره را به نژادگان‌های 51، 60، 53 و 52 (منطقۀ A) به‌عنوان متحمل‌ترین، کمترین نمره را به نژادگان‌های 32، 27، 24 و 62 (منطقۀ D) به‌عنوان حساس‌ترین نژادگان داده و عامل دوم با توجیه 28/33 درصد از تغییر، بیشترین نمره را به نژادگان‌های 29، 51، 60 و 28 (منطقۀ A) و کمترین نمره را به نژادگان‌های 18، 16، 42، 24 و 64 (منطقۀ C و D) داد. بر پایۀ تجزیۀ خوشه‌ای شاخص‌های واکنش به خشکی، نژادگان‌ها در سه خوشه گروه‌بندی شدند، به‌طوری‌که نژادگان‌های متحمل در خوشۀ 3، حساس در خوشۀ 2 و بینابین در خوشۀ 1 دسته‌بندی قرار گرفتند. https://ijfcs.ut.ac.ir/article_64373_95531d4ef3ab11b03654561bb6b0a3ab.pdf