مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران علوم گیاهان زراعی ایران 2008-4811 47 1 2016 05 21 The effects of terminal heat stress on yield, yield components and some morpho-phenological traits of barley genotypes (Hordeum vulgare L.) in Ahvaz weather conditions تأثیر تنش گرمای انتهای فصل بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی صفات مورفو-فنولوژیک ژنوتیپ‌های جو (Hordeum vulgare L.) در شرایط آب و هوایی اهواز 29 40 63586 10.22059/ijfcs.2016.63586 FA اکرم اورکی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز محمدرضا سیاهپوش استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز 0000-0001-9187-8211 افراسیاب راهنما استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز ایرج لک‌زاده مربی بخش تحقیقات اصلاح و تهیة نهال و بذر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اهواز Journal Article 2014 10 01 Terminal heat stress is the most widespread heat stress in the world. In order to evaluate the effect of heat stress on yield, yield component, and mopho-phenological traits of barley, 10 barley genotypes including the 2-row genotypes: Mahour, Khoram, Nimrooz, Abidar and 6-row genotypes: Yousef, Rihan 03, Izeh, Zahak, Nosrat, Jonoub were tested under normal (optimum sowing date) and heat stress (late sowing date) conditions in experimental field of Shahid Chamran University of Ahvaz. The experiment in each condition was arranged in a randomized complete block design. Terminal heat stress caused significant reduction in days from sowing to heading (38%), days from sowing to maturity (34%), plant height (47%), peduncle length (36%), biological yield (52%),  spike length without awn (21%), number of spikelet per spike (31%), number of kernels per spike (36%), 1000 kernel weight (7%), harvest index (7%) and grain yield (42%). According to the results, in normal condition Yousef with 5.4 t/ha and in stress condition Rihan 03 and Jonoub with 3.4 t/ha have the maximum grain yield. Abider in both conditions showed the minimum yield. Based on the results, the maximum correlation coefficient was observed between harvest index and grain yield in both conditions, heat stress (r=0.77, p ≤0.01) and normal (r=0.91, p ≤0.01), suggesting the considerable role of this trait for evaluating the barley genotypes in heat stress experiments. 6-row barley genotype had superiority for most of traits in compare to 2-row genotypes and finally gave more grain yield in both conditions. گرمای انتهای فصل گسترده­ترین نوع تنش گرمایی در جهان است. به­منظور بررسی تأثیر تنش گرمای انتهای فصل بر جو، آزمایشی در دو شرایط عادی (نرمال) و تنش گرما روی ده ژنوتیپ جو شامل ژنوتیپ­های دو­ ردیفة ماهور، خرم، نیمروز، آبیدر و ژنوتیپ‌های شش­ ردیفة یوسف، ریحان 03، ایذه، زهک، نصرت و جنوب در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در دانشگاه شهید چمران اهواز اجرا شد. نتایج نشان داد که تنش گرما باعث کاهش معنی‏دار صفات گذارشناختی (فنولوژیک) شامل شمار روز از کاشت تا سنبله‏دهی (38درصد) و شمار روز از کاشت تا رسیدگی (34درصد)، صفات ساختار ظاهری (مورفولوژیک) شامل ارتفاع بوته (47درصد)، طول ساق گل یا پدانکل (36درصد) و عملکرد زیست‌توده یا ‏بیولوژیک (52درصد) و صفات مرتبط با عملکرد دانه شامل طول سنبلة بدون ­ریشک (21درصد)، شمار سنبلچه در سنبله (31درصد)، شمار دانه در سنبله (36درصد)، وزن هزاردانه (7درصد)، شاخص­ برداشت (7درصد) و عملکرد دانه (42درصد) شد. در شرایط عادی ژنوتیپ یوسف با میانگین 4/5 تن در هکتار و در شرایط تنش ژنوتیپ‌های جنوب و ریحان03 با میانگین 4/3 تن در هکتار، بیشترین میزان عملکرد و ژنوتیپ آبیدر در هر دو شرایط کمترین میزان عملکرد را به خود اختصاص دادند. در این تحقیق شاخص برداشت بیشترین همبستگی را با عملکرد دانه در شرایط تنش (01/0≥P، 77/0=r) و در شرایط عادی (01/0≥P، 91/0=r) نشان داد. این موضوع بر کارایی این صفت برای ارزیابی ژنوتیپ‌ها در بررسی‌های تنش گرما تأکید دارد. به‌طورکلی ژنوتیپ­های شش­ردیفة جو ازنظر بیشتر صفات موردبررسی از ژنوتیپ‌های چهار ردیفه برتر بودند و عملکرد دانة بالاتری در هر دو شرایط عادی و تنش نشان دادند. https://ijfcs.ut.ac.ir/article_63586_073cd232e667eb55f60182b6b4cd2fc1.pdf