مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران علوم گیاهان زراعی ایران 2008-4811 57 2 2026 06 22 Studying the genetic diversity of durum wheat germplasm and identifying superior genotypes based on agronomic traits using multivariate statistical methods بررسی تنوع ژنتیکی ژرم پلاسم گندم دوروم و شناسایی ژنوتیپ‏های برتر بر اساس خصوصیات زراعی با استفاده از روش‏های چند متغییره آماری 17 28 107282 10.22059/ijfcs.2025.406437.655171 FA مسلم عبدی پور مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد ، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران 0000-0001-5723-405X مصطفی حق پناه مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد ، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران 0000-0002-8234-7221 رحمت اله کریمی زاده مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد ، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران 0000-0003-4635-8967 Journal Article 2025 11 18 Climate change and reduced rainfall have brought increased attention from researchers to the production of durum wheat varieties suitable for cultivation in rainfed fields. Accordingly, the purpose of this study is to further explore the genetic diversity among existing durum wheat germplasms to identify genotypes with high potential for breeding programs. In this study, 117 selected durum wheat genotypes from the international germplasm trial, along with three control cultivars (Seymareh, Dehdasht, and Sawers), were evaluated for morphological and agronomic traits using an augmentation design. Results indicated that the average of grain yield of the studied genotypes was 4113.7 kg/ha. Cluster analysis categorized the germplasm into three main clusters, with the third cluster showing the highest average grain yield at about 5329.1 kg/ha. Additionally, Venn Diagram results revealed that among the high-yielding genotypes, G004, G071, and G072, along with the three control cultivars, exhibited favorable traits and are promising candidates for breeding programs focused on producing cultivars for rainfed cultivation in tropical regions. تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی سبب گردیده تا تولید ارقام گندم دوروم مناسب جهت کشت در دیمزارها روز به روز بیشتر مورد توجه محققین قرار بگیرید. هدف از این مطالعه نیز شناخت بیشتر تنوع ژنتیکی بین یکی از ژرم‏پلاسم‏های موجود گندم دوروم جهت شناسایی ژنوتیپ‏هایی با ظرفیت بالا برای استفاده در برنامه‏های به‏نژادی بود. در این آزمایش 117 ژنوتیپ گندم دوروم انتخابی از آزمایش‌های خزانه بین‌المللی به همراه سه رقم شاهد سیمره، دهدشت و ساورز در قالب طرح آگمنت از نظر صفات ریخت‎‏شناسی و زراعی در سال زراعی 99-1398 در سایت ملی دیم گچساران در شرایط دیم مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که میانگین عملکرد دانه ژنوتیپ‏های مورد بررسی 7/4113 کیلوگرم در هکتار می‏باشد. تجزیه خوشه‏ای، ژرم‏پلاسم مورد بررسی را به سه خوشه اصلی تقسیم کرد که بیشترین میانگین عملکرد دانه در خوشه سوم مشاهده شد (حدود 1/5329 کیلوگرم در هکتار) همچنین نتایج نمودار ون نشان داد که بین ژنوتیپ‏های پر عملکرد، سه ژنوتیپ G004، G071 و G072 به همراه سه رقم شاهد در تمامی صفات مورد بررسی در این تحقیق وضعیت مطلوبی دارند و منتخب‏های مناسبی جهت استفاده در برنامه‏های به‏نژادی مرتبط با تولید رقم برای کشت دیم در مناطق گرمسیر می‏باشند. https://ijfcs.ut.ac.ir/article_107282_38d23247d87b0cf60794097048b2ca46.pdf